Dit is een website van Stimular
Ook van Stichting Stimular: Milieubarometer | MVO-balans | Kansen bij Verkassen | Duurzaam MKB

Energie

Energie en klimaat staan hoog op de agenda. Steeds meer overheden willen de eigen organisatie CO2-neutraal (of energieneutraal / klimaatneutraal) inrichten. Wat een CO2-neutrale organisatie inhoudt en hoe u dit kunt bereiken leest u op de pagina CO2-neutrale organisatie.

Voor energiebesparing zijn de volgende stappen van belang:

  • stap 1 - minimaliseer het energieverbruik;
  • stap 2 - gebruik zoveel mogelijk duurzame energiebronnen;
  • stap 3 - gebruik fossiele brandstoffen zo efficiënt mogelijk

Dit wordt ookwel de Trias Energetica genoemd.

Op deze pagina staan maatregelen die kunnen leiden tot een lagere milieubelasting door energiegebruik inclusief voorbeelden. Er zijn ook diverse voorbeelden van energiebesparende maatregelen aan gebouwen te vinden bij Bouw en onderhoud.

Inhoud

Inventarisatie beginsituatie

Om te weten wat de milieubelasting door energiegebruik is en welke onderdelen de meeste prioriteit hebben, is het zinvol om eerst te inventariseren wat de huidige stand van zaken is. De inventarisatie heeft als bijkomend voordeel dat overbodige of overgedimensioneerde aansluitingen worden opgespoord. De gemeente Utrecht heeft daarmee enkele tonnen bespaard. Bij gebouwen zijn de volgende gegevens over energie daarbij van belang:

  • Gebruik van elektriciteit (per m² verlicht vloeroppervlak) en de kosten per jaar
  • Het percentage nachtverbruik (energiegebruik in daluren / totale energiegebruik)
  • Gebruik van gas (per m³ verwarmde gebouwinhoud) en de kosten per jaar
  • De verdeling van het energieverbruik over de diverse verbruikersgroepen (verlichting, kantoorapparatuur, compressor, koelinstallatie etcetera). Dit heet een energiebalans. Het maken van een goede energiebalans kost flink wat werk (of geld als het wordt uitbesteed), maar geeft ook veel informatie.

Door te inventariseren welk soort gebouwen en installaties relatief veel energie verbruiken, kunnen prioriteiten worden gesteld. Zo werd de gemeente Breda verrast door het feit dat ongeveer 10 % van het eigen elektriciteitsverbruik, afkomstig is van de parkeergarages.

Door de uitkomsten van een gebouw te vergelijken met vergelijkbare gebouwen is ook te bepalen of er nog veel winst te behalen valt of dat het gebouw al goed scoort. Dit kan bijvoorbeeld door deel te nemen aan de jaarlijkse Milieubarometerbenchmark Overheidskantoren.

Daarnaast is er natuurlijk het energieverbruik van de openbare ruimte, zoals straatverlichting, rioolpompen en bediening van bruggen. Volgens Onno Jobse van het (voormalige) projectbureau energiebesparing in de GWW bestaat meer dan 50 % van de gemeentelijke elektriciteitsrekening uit kosten voor openbare verlichting. Zie hiervoor ook de pagina over Openbare Verlichting.

 

Relevante milieuwetgeving (en afspraken)

Eisen aan het energiegebruik kunnen gesteld worden in de vergunning, of in een aanvullende eis op de regels uit het activiteitenbesluit.
  • Iedere organisatie met een vrij hoog energieverbruik (elektriciteit > 50.000 kWh of gas > 25.000 m³) is verplicht om energiebesparingsmaatregelen met een terugverdientijd van vijf jaar of minder uit te voeren.
  • In overheidsgebouwen vanaf 1.000 m² met een publieksfunctie moet het energielabel permanent op een voor het publiek zichtbare plaats worden aangebracht.
  • Als het elektriciteitsgebruik boven de 200.000 kWh of het gasverbruik boven de 75.000 m³ per jaar ligt, kan een handhaver vragen om een energiebesparingsplan.
Daarnaast zijn er voor diverse branches convenanten over energiebesparing waar een gemeente zich aan kan verbinden.

Maatregelen

Hieronder staat ter inspiratie een opsomming van mogelijke maatregelen om energiegebruik te reduceren inclusief praktijkvoorbeelden.

Duurzame Energie

Energiemanagement: registratie en analyse van het energiegebruik

Organisatie en financiën

  • Gebouwen van overheden hebben vaak verschillende gebouweigenaren, die verschillende verantwoordelijkheden hebben. Hierdoor is er weinig overzicht op het energieverbruik en is het lastig om beleid te maken voor alle gebouwen. De gemeente Breda heeft daarom een energieplatfom ingesteld, waarbij de gebouweigenaren structureel overleggen over het thema energie.
  • Energiebesparende maatregelen verdienen zich vrijwel altijd terug. Bij veel overheden zijn er echter verschillende budgetten voor investeringen (uitvoeren besparende maatregelen) en exploitatie (energierekening). Probeer de schotten tussen deze budgetten te doorbreken, door de budgetten samen te voegen of het investeringsbudget (tijdelijk) te verhogen en dit terug te betalen met besparingen op het exploitatiebudget in de volgende jaren. Wordt het gebouw verhuurd, maak dan afspraken over een verhoging van de huurprijs na het uitvoeren van energiebesparende maatregelen, waarbij de totale huurlasten gelijk blijven door lagere energiekosten.
  • Slimme financiering en ESCO-constructies kunnen gemeenten en corporaties helpen met energiebesparing.

Gedrag medewerkers

Medewerkers kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan energiebesparing door aanpassing van gedrag. Denk aan het uitzetten van verlichting, computer(schermen) en overige (kantoor)apparatuur tijdens afwezigheid.
  • Brei mee voor Warme Truiendag 6 februari 2015.
  • Vlaamse overheid maakt Dikketruiendag nog leuker met communicatie
  • Energielabel zegt niet alles: gedrag en good housekeeping belangrijk voor energiebesparing.
  • Veertien gemeenten besparen 17,6 % energie in de Klimaatverbond Energy Battle.
  • Bij enkele diensten van de gemeente Utrecht wordt tijdens een 'actieweek' één keer per dag (meestal tijdens de lunch) op de kamers gecontroleerd of het licht en de computerschermen uit zijn gedaan. De medewerkers van de afdeling/verdieping die aan het eind van de periode het beste scoort krijgt een 'Dommetje' (Utrechts chocolaatje).
  • Leiden doet mee aan een Europees energiespel gericht op gedragsverandering.
  • Stichting Stimular ondersteunt gemeenten Renkum en Brielle bij het opzetten en uitvoeren van acties rondom gedragsverandering.
Zie voor meer informatie voor mogelijkheden om medewerkers bewust te maken over de bijdrage die zij kunnen leveren aan energiebesparing de pagina communicatie.

Energie-inkoop

  • Koop duurzame energie in. Kijk op http://www.pianoo.nl voor criteria voor inkoop van groene elektriciteit en groen gas.
  • Vier bedrijven gaan groene stroom voor Rijksoverheid leveren.
  • Vele gemeenten kopen inmiddels groene stroom in, zo ook Maassluis en de Provincie Overijssel.
  • Defensie in Den Helder, Leudal, Amersfoort , Delft, Zoetermeer, Rijswijk, Waddinxveen en Lansingerland kopen groen gas in.
  • Zorg dat u in de aanbesteding ook opneemt welke verbruiksgegevens u op de rekening wilt terugzien.

Binnenverlichting

Verwarming en isolatie

  • Duurzame verwarming departement LNE en het INBO van de Vlaamse overheid.
  • Warme kleuren gebruiken in de werkruimtes. Hellevoetsluis heeft bij de renovatie warme kleuren toegepast om de gevoelstemperatuur van de ruimte te verhogen.
  • Alleen verwarmen als het nodig is. Met thermostaattimers zorgt Tiel dat de vergaderkamers niet de hele dag verwarmd worden.
  • Onder andere door een extra gebouwschil wist de gemeente Wierden de isolatie van hun pand uit 1965 flink te verhogen.
  • Stadsgewest Haaglanden plaatste in 2009 radiatorfolie bij alle radiatoren en houdt daarmee de warmte binnen.

Ventilatie en koeling

Kantoorapparatuur

  • Vraag om apparatuur die voorzien is van het Energy Star Label. De gemeente Rotterdam stelt duurzaamheidseisen bij de aanschaf van nieuwe computers.
  • Plaats tijdschakelklokken op apparatuur die 's nachts en in het weekend niet aan of in stand-by hoeft te staan, zoals Wageningen.
  • De gemeente Schiedam heeft een Energy Saving Scan laten uitvoeren.
  • Bekijk ook de pagina over energiebespairng bij automatisering.
  • Bij bepaalde koffieautomaten is het mogelijk om deze op een tijdschakelaar aan te sluiten zodat er geen water meer in het weekend wordt verwarmd.
  • Waterkoelers. In Rotterdam gaat men waterkoelers vervangen door een kraan waar gekoeld tapwater uit komt.

Overige

  • Scan Verduurzaming overheidskantoren geeft eerste indruk van effecten van 30 maatregelen.
  • Test met energieneutraal kantoor door Rijksvastgoedbedrijf.
  • Stadskantoor Utrecht optimaliseert binnenklimaat en werkplekbezetting.
  • In steeds meer gemeenten warmtezuil op zonne-energie op NS stations.
  • Theater Zuidplein bespaart energie met spanningsregelaar.
  • Amsterdam heeft een Installatie Performance Scan uitgevoerd voor de diamantbeurs. Deze scan laat zien wat er installatietechnisch nog niet optimaal functioneert.
  • De roltrap. Bij de Rotterdamse Bibliotheek is het energieverbruik van de nieuwe roltrappen gemeten. De besparing bedraagt 70% van het energieverbruik. Dit komt door nieuwe efficiënte techniek en de 'slaapstand' waarin de roltrappen langzaam gaan draaien als er geen mensen op de roltrap staan.
  • De lift. De Bilt bespaart 500 kWh per jaar door de liftverwarming lager te zetten en de Provincie Zuid-Holland deed een proef om medewerkers vaker de trap te laten nemen.

Meer weten?

  • Bij PIANOO vindt u informatie over het inkopen van (duurzame) energie en energiezuinige producten.
  • Diverse tips over energiebesparing in kantoren op www.duurzaammkb.nl.
  • Infomil heeft ook veel tips voor energiebesparing.

Aanvullingen?

Heeft u een inspirerende actie, mooie startnotitie, een tip voor collega's geef het ons door. Stuur ons een e-mail om uw tips en acties aan te melden voor de site.