Dit is een website van Stimular
Ook van Stichting Stimular: Milieubarometer | MVO-balans | Kansen bij Verkassen | Duurzaam MKB

Van Ambitie naar Actie

5 concrete stappen o weg naar een klimaatneutrale organisatie

Stimular helpt al jaren bedrijven en overheden te verduurzamen, onder andere via het netwerk duurzame bedrijfsvoering overheden. In het kader van de nationale klimaattop heeft Stimular 5 concrete, zo te implementeren stappen op een rij gezet die de pijlers vormen van een succesvolle verduurzaming van de eigen bedrijfsvoering bij overheden.

Dit zijn de 5 stappen:

De stappen en voorbeelden zijn onderstaand verder uitgewerkt. Ook vindt u contactgegevens van de betreffende organisaties, zodat u met hun hulp snel zelf aan de slag kunt!

Ambitie bepalen

Het bepalen en vastleggen van de ambitie door bestuurders is de eerste stap naar een duurzamere organisatie. Concrete doelen stimuleren de medewerkers om daadwerkelijk aan de slag te gaan. Het commitment van bestuurders maakt het zo mogelijk om op de werkvloer milieumaatregelen te nemen, te werken aan gedragsverandering en duurzaam in te kopen. Ambities en doelen zijn beter haalbaar met een duidelijke afbakening: welke onderdelen van de organisatie wilt u klimaatneutraal maken? Het kan bijvoorbeeld gaan om vastgoed, wagenpark en openbare voorzieningen (zoals gemalen en openbare verlichting). Door ambitie te vertalen naar kwantitatieve doelen op verschillende termijnen blijft energiebesparing en inzetten van duurzame energie op de agenda.

Casus: Ambitieus Ameland

Ameland heeft de ambitie uitgesproken om in 2020 zelfvoorzienend te zijn op gebied van water en energie. In samenwerking met bedrijven en inwoners wordt naar oplossingen gezocht om energieverbruik te reduceren, energie duurzaam op te wekken (onder andere met een groot zonnepark) en overtollige energie op te slaan. Het doel om zelfvoorzienend te worden is daarbij altijd in beeld.

De afgelopen jaren zijn er heel wat initiatieven ontplooid die bijdragen aan de realisatie van de ambitie. Zo staat bijvoorbeeld het tot nu toe grootste zonnepark van Nederland op Ameland. Het park levert voldoende groene stroom voor de bijna 1.600 huishoudens op het eiland. Daarnaast is de openbare verlichting een ander recent voorbeeld. De verlichting is grotendeels vervangen door duurzame en groene verlichting. Het resultaat: een fors lager energiegebruik (tot wel 70 procent minder dan met gewone verlichting) én minder lichthinder (voor vogels en andere dieren in dit Werelderfgoed gebied).

Momenteel wordt nagedacht over het realiseren van een slim energiesysteem waarbij de projecten worden gekoppeld en vraag en aanbod van energie slim op elkaar worden afgestemd. Als back-upsysteem zijn er al 45 efficiënte brandstofcellen, die warmte en stroom produceren door aardgas te verbranden. Die cellen kunnen op donkere dagen, avonden en nachten snel aangezet worden, als het zonnepark niet genoeg kan leveren. Daarnaast blijft de energieleiding met het vaste land in tact om de toename in energieverbruik door een grote stroom toeristen aan te kunnen.

Ameland is een proeftuin en vormt als afgegrensd gebied een prachtige omgeving om slimme combinaties van nieuwe technieken en systemen te testen. Omdat het een eiland is, kun je goed zien en meten wat duurzame technieken opleveren. Dit is zinvol voor het realiseren van de ambities van het eiland als wel de BV Nederland. Proefopstellingen lukken niet altijd. Eneco installeerde micro-WKK's (of HRe-ketels) op proef bij inwoners. Deze cv-installaties hangen in huizen en produceren naast warmte ook efficiënt stroom. Die ketels zijn inmiddels weer weggehaald omdat ze niet betrouwbaar genoeg werkten. Andere gemeenten kunnen geslaagde proeven direct kopiëren.

Zie Energietransitie op Ameland of neem contact op met Luc van Tiggelen.

CO2-footprint opstellen

“Meten is weten”. Een CO2-footprint vormt het startpunt van klimaatneutraal worden. Door het in kaart brengen van de eigen (invloed op) CO2-uitstoot, ontdekt u waar de grootste kansen liggen om energie te besparen en duurzame energie in te zetten. Installeer slimme meters om minder afhankelijk te worden van de beschikbaarheid van energiefacturen en meer inzicht te krijgen in het actuele energieverbruik van vastgoed en openbare voorzieningen. Een gedetailleerde analyse van het energieverbruik geeft optimaal aanwijzingen voor besparingskansen.

Casus: UWV spaart energie door slim meten

Voorheen betaalde het UWV-hoofdkantoor de energiefacturen voor alle vestigingen en werd energie-informatie niet gedeeld met de managers op de locaties. Het UWV heeft nu op haar 35 grootste locaties slimme meters geïmplementeerd. Nu kan iedere facilitair manager op ieder moment het actuele energieverbruik online inzien. Marc van der Hijden: “Door de slimme meters hebben we beter inzicht in het energieverbruik en dit leidt tot gedragsverandering. Het resultaat is 21% besparing op het elektriciteitsverbruik ten opzichte van het peiljaar 2012.” Het installeren van de slimme meters ging niet van een leien dakje. Het UWV huurt veel gebouwen; dat betekent dat er meerdere verhuurders, facilitair managers en meetsystemen zijn. Het complexe aan deze actie was dan ook om alle gegevens in één systeem onder te brengen.

Meer weten? Neem contact op met Marc van der Hijden

Continue verbetering borgen

Een klimaatneutrale organisatie bereikt u door de energieprestatie te blijven verbeteren. Via een jaarlijkse verbetercyclus (plan-do-check-act) houdt u het thema energie op de agenda binnen de organisatie en kunt u de vorderingen op de geformuleerde doelen monitoren. Het certificeren van de eigen organisatie op de CO2-Prestatieladder, ISO 14001 of een ander managementsysteem is een heel effectieve manier om dit te doen. Een alternatief is om via een monitoringsysteem zoals bijvoorbeeld de Milieubarometer en de MVO-balans periodiek de vorderingen van energiebesparing en CO2-reductie in beeld te brengen en te agenderen in combinatie met verbetervoorstellen.

Casus: DGTL Revolution blijft festival verduurzamen

Het DGTL-festival neemt elke editie nieuwe duurzaamheidsmaatregelen waardoor het festival elk jaar duurzamer wordt. De vorderingen worden gemeten met de Milieubarometer. Met een smart power plan wordt het dieselverbruik van de aggregaten zo veel mogelijk gereduceerd. Door stroom uit het net te gebruiken hoeven minder dieselaggregaten worden ingezet en wordt enorm veel bespaart op de CO2-uitstoot. Zeker nu ook groene stroom wordt gebruikt. DGTL had in 2016 voor het eerst accu’s opgeladen met groene stroom én wekte zelf op locatie zonne-energie op.

Ook minder directe CO2-uitstoot heeft aandacht: de grote stroom afval die in korte tijd ontstaat. DGTL-festival ging op zoek naar bewezen concepten. Zij zijn overgestapt van wegwerpbekers naar statiegeldbekers. Dankzij het statiegeldsysteem is het festivalterrein schoner en de schoonmaakploeg kleiner. Daarnaast is de catering volledig vegetarisch. Dat bespaart in de keten heel veel CO2-uitstoot. Met verbetering ben je nooit klaar. De ontwikkelingen staan namelijk niet stil. Een volgende stap is om het ‘Keten denken’ te implementeren en afval als grondstof te zien. Eerder smolt DGTL op locatie plastic afval en maakte hier afvalbakken van met een 3D-printer.

Zie onder andere: DGTL Revolution of neem contact op met Milan Meyberg

Casus: Capelle aan den IJssel borgt voortgang met MVO-balans

De gemeente Capelle aan den IJssel heeft als doel om voor de gemeentelijke organisatie de CO2-uitstoot met 800 ton te verlagen in 2018. De gemeente Capelle heeft een diversiteit aan elektriciteitsaansluitingen. De CO2-uitstoot daarvan wisselt, bijvoorbeeld doordat de gemalen harder moeten pompen omdat er meer regen valt of omdat panden worden verlaten. Met de MVO-balans monitort en presenteert de gemeente de resultaten. Het helpt voor de interne impuls voor continue verbetering om in de MVO-balans subdoelen in kaart te brengen, zoals bijvoorbeeld voor alleen het gemeentehuis. Of eventueel een relatieve indicator te gebruiken (bijvoorbeeld CO2 per fte).

Meer weten? Neem contact op met Martina Florians of bekijk het voorbeeld via de website van de MVO-balans.

Duurzaam gedrag vanzelfsprekend maken

Gedrag en good housekeeping zijn belangrijk voor energiebesparing. Uit onderzoek blijkt dat het energielabel (en dus de techniek) van een gebouw niet alles zegt over het energieverbruik. Ook het gedrag van medewerkers heeft grote invloed. Door via een communicatie campagne duurzaam gedrag te stimuleren en dit thema periodiek op de agenda te houden maakt u duurzaam gedrag vanzelfsprekender. Bijvoorbeeld door medewerkers te wijzen op uitschakelen van verlichting bij het verlaten van de ruimte en/of hen te stimuleren op de fiets te komen. Breng hierbij ook voordelen als kostenbesparing en een betere gezondheid in beeld. Hierdoor ontstaat een interne drive voor energie en CO2 besparing. Het kan ook zo doorwerken dat in de interne en externe opdrachten meer aan duurzaamheid wordt gedacht.

Casus: medewerkers Hendrik Ido Ambacht stappen op de fiets

De gemeente Hendrik Ido Ambacht voerde meerdere acties uit om medewerkers bewust te maken van duurzaam vervoer. Bijvoorbeeld: Fietsen Scoort, fietscheck, thuiswerken, probeer een elektrische auto en ‘rij2op5’ met de Drechtstedenregio. Dit is niet eenvoudig mensen te verleiden iets nieuws te proberen en hun gewoontes te veranderen. Les is dus om het hen zo gemakkelijk mogelijk maken. Zo hoeven de medewerkers van de buitendienst nu geen gebruik meer te maken van een vooraf te reserveren elektrische leenfiets, maar hebben zij hun eigen elektrische fiets. De les van Hendrik Ido Ambacht is om als organisatie vol te houden en diverse acties te organiseren, waarna het onderwerp steeds beter bespreekbaar wordt.

Meer weten? Neem contact op met Janneke Petter

Op CO2 sturen bij inkopen

De aanbestedingen van onder andere bouwwerken (vastgoed en infrastructuur), onderhoud en renovatie, voertuigen en bijvoorbeeld kantoorinrichting zijn een uitgelezen moment om te sturen op CO2-reductie. Door producten en diensten met minder CO2-uitstoot in te kopen neemt u (lokale) ondernemers mee in uw klimaatdoelen en bevordert u innovatie. Vertaal daarvoor uw klimaatdoelen naar doelen voor maatschappelijk verantwoord inkopen door uw organisatie. Dit hoeft niet moeilijk te zijn. U kunt dit stap voor stap invoeren door elk jaar een paar inkooptrajecten uit te kiezen waarin extra aandacht wordt gegeven aan CO2-reductie. Stimular heeft bovendien een methode ontwikkeld met standaard bestekteksten om te sturen op klimaatvriendelijke producten en aanbieders. Maar ook met de CO2-prestatieladder en door toepassen van criteria van Pianoo wordt bij inkopen op CO2 gestuurd.

Casus: Gemeente Rotterdam besteedt aan met LCA

De gemeente Rotterdam heeft de levering van betontegels voor alle werken in de stad voor een periode van vier jaar met veel aandacht voor CO2-reductie aanbesteed. Dit is uniek. In de meeste gemeente worden stoeptegels per werk aanbesteed, waardoor de hoeveelheid en daarmee de mogelijkheden voor innovatie veel kleiner is. De gemeente vroeg de gemeente producenten gebruik te maken van de levenscyclusanalyse (LCA), met als doel te innoveren op productniveau om de milieukosten per tegel te verlagen. Omdat de producenten hun keten het beste kennen en weten waar voordeel valt te behalen, liet de gemeente hen zelf de benodigde data verzamelen. Daarnaast kregen producenten de vrijheid om hun product naar eigen inzicht te innoveren om de meeste milieuwinst te realiseren.

Voordelen van deze methode zijn dat het direct duidelijk is waar een producent staat op het gebied van duurzaamheid, zonder dat certificaten nodig zijn. Daarnaast geeft de aanbesteding inzicht in de keten van een product en geeft producenten de vrijheid om naar eigen inzicht te innoveren - iets dat zij al veel doen, maar waarop zij nog niet eerder werden beoordeeld.

Zie onder andere: Pianoo of neem contact op met Léon Dijk.

…nog veel meer inspiratie

Op weg naar een klimaatneutrale organisatie komt u vele thema´s tegen, zoals (mogelijk) energieneutraal bouwen en verbouwen, duurzame (openbare) verlichting en afvalscheiding. Bij deze thema’s vindt u onderstaand links naar concrete voorbeelden. Ook buiten de eigen organisatie kunt u invloed uitoefenen op de CO2-uitstoot. Bijvoorbeeld in het geval van gemeenten op scholen en sportlocaties die bij de gemeente in beheer zijn of door bedrijven te stimuleren. Ook hiervoor zijn onderstaand enkele voorbeelden genoemd.

Optimaliseren instellingen klimaatinstallaties

Eindhoven bespaart energie door analyse energieverbruikspatroon (per kwartier) stadhuis en de klimaatinstallaties hierop aan te passen. Gemeente Amsterdam bespaart energie op de eigen WKO installatie na bezoek WKO-dokter.

Energiezuinige klimaatbeheersing toepassen

Ventileren in stadsdeelkantoor Leidschenveen-Ypenburg kan bijna het hele jaar zonder hulpenergie.

Duurzaam (ver)bouwen

Kringloopwinkel maakt labelsprong zonder gemeente meer te betalen.

Binnenverlichting verduurzamen

LED verlichting is er voor steeds meer toepassingen, zoals de sfeerverlichting in de Gevangenpoort te Bergen op Zoom bewijst. De branduren kunt u verminderen met daglichtregelingen en aanwezigheidsschakelaars.

Openbare verlichting verduurzamen

Gemeenten als Groningen, Assen en Rotterdam besparen tot 55% op energieverbruik voor openbare verlichting door slim te dimmen langs de wegen.

Zelf duurzame energie opwekken

Gemeente Bronckhorst gaat op het dak van het gemeentehuis zonne-energie opwekken via een slimme financiële constructie onder de naam Opa en Oma Zon.

Voedselverspilling en milieu-impact voedsel terugdringen

Brusselse Consciencegebouw en het VAC te Gent dringt voedselverspilling terug door meer zelfbediening en voortdurend afstemmen vraag en aanbod.  

Verduurzamen van het eigen wagenpark

Alphen aan den Rijn kiest bewust voor aardgasauto´s op lokaal groen gas.

Duurzame mobiliteit van medewerkers stimuleren

Metropoolregio Den Haag Rotterdam stimuleert medewerkers van organisaties en bedrijven om de auto te laten staan met de campagne: “op de fiets werkt beter”.

Afval verminderen en scheiden

Rijkswaterstaat, Gemeente Wierden, UWV en de belastingsdienst plaatste speciale bakken om afval beter te kunnen scheiden.

Evenementen verduurzamen

Nijmegen scheidt steeds meer afval tijdens Nijmeegse vierdaagse.

Sportlocaties verduurzamen

Sportbedrijf Arnhem bespaart 30% door installatieregeling naar bezettingsgraad.

Scholen verduurzamen

Energieneutrale school Haarlem ook echt energieneutraal door goed energiebeheer.

Cultuur verduurzamen

Haagse Theaters treden op tegen energieverspilling in een duurzaamheidskring ondersteund door de gemeente.

Samenwerken met bedrijven

Giessenlanden bespaart 8% energie door deelname aan convenant met bedrijven.

Communicatie: het goede voorbeeld geven en uitdragen

Gemeente Brielle geeft het goede voorbeeld door zelf mee te doen aan de Klimaatestafette.