Dit is een website van Stimular
Ook van Stichting Stimular: Milieubarometer | MVO-balans | Kansen bij Verkassen | Duurzaam MKB

Gemeentelijke inkoop als vliegwiel voor duurzaam MKB

Veel gemeenten voeren projecten uit die het midden- en kleinbedrijf stimuleren tot energiebesparing en duurzaam ondernemen. Enkel focussen zij daarbij op een faciliterende rol. Het is verbazingwekkend dat gemeenten hun rol als opdrachtgever niet gebruiken om het MKB een krachtige prikkel te geven voor CO2-reductie.

Kenmerkend voor MKB-bedrijven is dat zij energiebesparing en duurzaam ondernemen belangrijk vinden, maar er door de waan van de dag vaak niet aan toe komen. Niet zo vreemd, want duurzaamheid is in het MKB meestal een taak die iemand erbij doet. De bedrijven hebben externe prikkels nodig om in beweging te komen. In de praktijk blijkt dat de grootste groep MKB-bedrijven, de middenmoters, wel zelf aan de slag gaat nadat ze een duwtje in de rug hebben gekregen. Hoe meer prikkels vanuit verschillende invalshoeken hoe beter.

Drie sporen

Om het MKB in beweging te krijgen, is het van belang dat gemeenten drie sporen benutten: faciliteren, handhaven Ć©n inkopen.

Veel gemeenten voeren faciliterende projecten gericht op het MKB uit. Voorbeelden zijn de klimaatestafette in de gemeente Maassluis, duurzaamheidskringen in Den Haag, Milieubarometerstages in Papendrecht en energieconvenanten in Rivierenland en Den Bosch. Een onderdeel van de faciliterende aanpak is vaak het aanbieden van instrumentarium om de milieu-impact te meten en verbeteren. Met de faciliterende aanpak worden vooral koplopers en middenmoters bereikt.

Handhaving is het tweede spoor. In het Energieakkoord is afgesproken dat gemeenten strenger gaan handhaven op energiebesparing aan de hand van lijsten met erkende maatregelen. Dit spoor is niet alleen belangrijk om achterblijvers bij de les te houden, maar kan ook voor de middenmoters een goede stok achter de deur zijn om energiebesparende maatregelen uit te voeren. Het is op dit moment nog onduidelijk hoe de intensivering van de handhaving van energiebesparing voor het MKB uitpakt.

Het derde spoor is het vanuit de rol van opdrachtgever stimuleren van duurzaamheid bij het MKB. Dit spoor staat nog in de kinderschoenen, terwijl het een krachtige prikkel betreft. MKB-bedrijven reageren snel op vragen van klanten en opdrachtgevers over de duurzaamheid van het bedrijf. Dit werd goed zichtbaar toen grote bouwbedrijven hun toeleveranciers en onderaannemers gingen vragen om hun CO2-footprint in het kader van de CO2-Prestatieladder. Veel MKB-bedrijven gingen met het berekenen van hun CO2-uitstoot aan de slag en maakten daarmee de eerste belangrijke stap in het werken aan CO2-reductie.

Stimuleren vanuit inkopen

Dit succes smaakt naar meer. Het is de hoogste tijd om de gemeentelijke inkoop in te zetten als stimulans voor het MKB. Kleine bedrijven krijgen veel opdrachten uit kleine (onderhandse) aanbestedingen. Hiervoor is een andere aanpak nodig dan wat inkopers gewend zijn te doen in grote (Europese) aanbestedingen. Hierbij vragen inkopers steeds vaker om een duurzaamheidsbeleid, een duurzaamheidsverslag of milieucertificaten zoals ISO 14001 en CO2-Prestatatieladder. Maar milieucertificaten zijn voor kleine aanbestedingen en het MKB zwaar geschut. Ook het opstellen van duurzaamheidsbeleid of een duurzaamheidsverslag vraagt een te grote inspanning van MKB-bedrijven.

Een tweede aandachtspunt voor gemeenten is het uniformeren van inkoopvragen. Bedrijven die meedoen aan de grote aanbestedingen zijn vaak gefrustreerd over de grote diversiteit aan duurzaamheidsvragen vanuit verschillende gemeentelijke instanties. Het voldoen aan de diverse eisen en beantwoorden van op verschillende manieren geformuleerde vragen kost veel tijd. Voor het MKB telt dit bezwaar nog zwaarder. Wij zien de oplossing in een uniforme inkoopmethode waarmee duurzaamheid op een MKB-vriendelijke manier kan worden opgenomen in aanbestedingen (zie kader).

Uniforme inkoopmethode

De beste inkoopmethode om het MKB te stimuleren is het verwerken van vragen over de CO2-uitstoot en reductiemaatregelen in de aanbesteding. Stimular (zie elders in dit katern) heeft hiervoor geschiktheidseisen ontwikkeld die gemeenten eenvoudig kunnen gebruiken. Bij langdurige contracten kunnen gemeenten de stimulans nog verder opvoeren door af te spreken dat de opdrachtnemer tijdens het contract milieuwinst boekt.

Deze inkoopmethode vereist weinig tijd en inhoudelijke expertise van inkopers. De controle van de bewijsvoering is gericht op het proces, niet op de cijfermatige of inhoudelijke beoordeling van bijvoorbeeld de CO2-footprint of milieumaatregelen. Ook de bedrijven hebben profijt van deze standaard inkoopmethode. Zij worden met minder verschillende eisen vanuit inkopers geconfronteerd, waardoor het inschrijven minder inspanning vraagt. In de bewijsvoering wordt bedrijven de mogelijkheid geboden om certificaten zoals ISO 14001, CO2-Prestatieladder en Milieubarometer Certificaat op te voeren. De aanpak schrijft geen specifieke certificaten voor, maar laat de keuze voor certificering bij de aanbieders.

De methode sluit ook aan bij het nieuwe Plan van Aanpak voor Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI, voorheen Duurzaam Inkopen) dat onlangs aan de Tweede Kamer is gestuurd. Hierin wordt meer dan in het verleden de nadruk gelegd op het realiseren van beleidsdoelen zoals CO2-reductie. Gemeenten kunnen met een geringe extra inspanning hun gemeentelijke inkoopbeleid inzetten als vliegwiel voor een duurzamer MKB en daarmee kostenefficiƫnt werken aan hun duurzaamheidsdoelen. In het landelijke plan voor MVI is vreemd genoeg geen aandacht voor gemeentelijke aanbestedingen en MKB; de beschreven uniforme inkoopmethode voor duurzaamheid vult deze lacune in.

Bron: Stichting Stimular